Transakcje w bazie danych – czym jest ACID, COMMIT i ROLLBACK

Mateusz Bogolubow

16-11-2026

(aktualizacja: 16-11-2026)

Po co są transakcje w bazie danych i co oznacza ACID. Na przykładzie przelewu pokazujemy COMMIT i ROLLBACK, izolację i konflikty dwóch transakcji w SQLite i MongoDB oraz poziomy izolacji w PostgreSQL i MySQL.

Transakcje w bazie danych – czym jest ACID, COMMIT i ROLLBACK
Transakcja w bazie danych to grupa operacji wykonywana jako całość: albo wszystkie się udają (COMMIT), albo żadna nie zostaje zapisana (ROLLBACK). Jej gwarancje opisuje skrót ACID: atomowość, spójność, izolacja i trwałość. Najczęstszy przykład to przelew, w którym obciążenie jednego konta i uznanie drugiego muszą się wydarzyć razem.

Wyobraź sobie przelew: z konta Anny schodzi kwota, na konto Piotra wpływa. To dwa zapisy w bazie. Co, jeśli po pierwszym zapisie coś się zepsuje? Dane zostają w połowie zmienione, a pieniądze „znikają” albo „powstają z niczego”. Transakcje rozwiązują ten problem. Poniżej pokazujemy to na uruchomionych przykładach w SQLite 3.50.4 i MongoDB 9.0.8. PostgreSQL i MySQL opisujemy na podstawie dokumentacji, bez własnych testów.

Co się stanie, gdy operacje nie są w transakcji?

Mamy tabelę kont z regułą, że saldo nie może być ujemne (CHECK (balance >= 0)). Anna ma 100, Piotr 50. Próbujemy przelać 200 z konta Anny na konto Piotra, czyli operację, która musi się nie udać. Najpierw bez transakcji:

UPDATE accounts SET balance = balance + 200 WHERE id = 2;  -- Piotr: udało się
UPDATE accounts SET balance = balance - 200 WHERE id = 1;  -- Anna: błąd CHECK

Drugi zapis zakończył się błędem CHECK constraint failed: balance >= 0, ale pierwszy został już zapisany. W naszym teście saldo Piotra wzrosło do 250, a konto Anny zostało na 100. Suma na kontach z 150 skoczyła do 350: pieniądze powstały z niczego.

Jak działają BEGIN, COMMIT i ROLLBACK?

Ten sam przelew w transakcji:

BEGIN;
UPDATE accounts SET balance = balance + 200 WHERE id = 2;
UPDATE accounts SET balance = balance - 200 WHERE id = 1;  -- błąd CHECK
ROLLBACK;

BEGIN otwiera transakcję, COMMIT zatwierdza wszystkie zmiany, a ROLLBACK je cofa. Po ROLLBACK saldo wróciło do stanu wyjściowego: Anna 100, Piotr 50, suma 150. Poprawny przelew na 30 zakończony COMMIT dał Annie 70 i Piotrowi 80.

Co oznacza ACID?

ACID to cztery gwarancje, które daje transakcja. W relacyjnych bazach danych to zwykle reguła, a w nierelacyjnych zależy od konkretnej bazy.

LiteraNazwaNazwa angielskaCo oznaczaCo pokazał nasz test
AAtomowośćAtomicitywszystkie operacje albo żadnaROLLBACK cofnął pierwszy zapis
CSpójnośćConsistencydane zawsze spełniają reguły (np. klucze, CHECK)saldo nie spadło poniżej zera
IIzolacjaIsolationrównoległe transakcje nie widzą swoich niezatwierdzonych zmiandrugie połączenie widziało stare saldo do COMMIT
DTrwałośćDurabilitypo COMMIT dane przetrwają awarię(nie testowaliśmy awarii zasilania)

Jak wygląda izolacja w praktyce?

Otworzyliśmy dwa połączenia z jedną bazą. Połączenie A rozpoczęło transakcję i ustawiło saldo Anny na 0. W tym czasie A widziało 0, a połączenie B nadal widziało 100. Dopiero po COMMIT w A połączenie B zobaczyło 0. To właśnie izolacja: niezatwierdzone zmiany są prywatne.

Co się dzieje, gdy dwie transakcje chcą zapisać to samo?

Baza musi zdecydować, co zrobić z konfliktem. W SQLite próba rozpoczęcia drugiej transakcji zapisującej, gdy pierwsza jeszcze trwa, zakończyła się błędem database is locked. Inne bazy radzą sobie z tym inaczej: potrafią czekać na zwolnienie blokady albo wykrywać konflikt przy zatwierdzaniu. Z tego powodu aplikacja powinna być przygotowana na ponowienie transakcji. Pojawia się też zjawisko zakleszczenia (deadlock), gdy dwie transakcje czekają na siebie nawzajem. W takim przypadku baza przerywa jedną z nich. Tego nie testowaliśmy, ale warto o nim wiedzieć.

Uwaga mentora: transakcję trzymaj jak najkrócej. Otwórz ją tuż przed pierwszym zapisem i zamknij tuż po ostatnim, a w środku nie wołaj zewnętrznych API ani nie czekaj na użytkownika. Długa transakcja blokuje inne zapisy i jest najczęstszym źródłem „zawieszonej” aplikacji pod obciążeniem.

Czym są poziomy izolacji transakcji?

Pełna izolacja kosztuje wydajność, więc bazy pozwalają wybrać, jak bardzo transakcje mają się od siebie izolować. Standard SQL opisuje cztery poziomy: READ UNCOMMITTED, READ COMMITTED, REPEATABLE READ i SERIALIZABLE. Im wyższy poziom, tym mniej dziwnych zjawisk, ale zwykle więcej blokad lub konfliktów. Trzy klasyczne zjawiska to:

ZjawiskoNa czym polega
odczyt brudnych danych (dirty read)widzisz zmiany, które inna transakcja jeszcze może cofnąć
odczyt niepowtarzalny (non-repeatable read)ten sam wiersz czytany dwa razy w jednej transakcji ma różne wartości
odczyt fantomów (phantom read)to samo zapytanie zwraca inny zestaw wierszy, bo ktoś dodał lub usunął wiersze

Według dokumentacji domyślny poziom w PostgreSQL to READ COMMITTED, a w MySQL z silnikiem InnoDB REPEATABLE READ. To jeden z powodów, dla których ten sam kod potrafi zachowywać się odrobinę inaczej na obu bazach (więcej o różnicach w artykule PostgreSQL czy MySQL). Szczegółów poziomów i zjawisk nie testowaliśmy, więc sprawdź dokumentację swojej bazy.

Jak działają transakcje w MongoDB?

Operacja na pojedynczym dokumencie w MongoDB jest atomowa. W naszym teście jedno polecenie zmieniło saldo i dodało pole note jednym zapisem. Jeśli dane, które muszą się zmienić razem, są w jednym dokumencie, często nie potrzebujesz transakcji (więcej o modelowaniu w artykule o MongoDB).

Gdy zmieniasz kilka dokumentów (np. dwa konta), używasz transakcji wielodokumentowej. Według dokumentacji MongoDB działają one na zestawach replik i klastrach shardowanych, więc pojedynczy serwer bez replikacji ich nie obsłuży (my uruchomiliśmy jeden węzeł jako zestaw replik).

with client.start_session() as s:
    with s.start_transaction():
        db.accounts.update_one({"_id": 1}, {"$inc": {"balance": -30}}, session=s)
        db.accounts.update_one({"_id": 2}, {"$inc": {"balance": 30}}, session=s)

W naszym teście:

  • w trakcie transakcji widok spoza sesji pokazywał stare salda (100 i 50), a po zatwierdzeniu 70 i 80,
  • abort_transaction() przywróciło poprzedni stan,
  • wyjątek rzucony w bloku with cofnął zmiany automatycznie,
  • dwie transakcje modyfikujące ten sam dokument skończyły się błędem OperationFailure z kodem 112 i etykietą TransientTransactionError, czyli sygnałem, że transakcję można bezpiecznie powtórzyć.

Kiedy używać transakcji, a kiedy nie?

Używaj ich, gdy kilka zapisów musi się wydarzyć razem: przelew, złożenie zamówienia z rezerwacją towaru, zapis rekordu z jego pozycjami. Nie używaj ich do pojedynczego niezależnego zapisu, który i tak jest atomowy. Unikaj też trzymania transakcji otwartej podczas wolnych operacji, np. wołania zewnętrznych usług.

Pamiętaj, że każdy zapis kosztuje więcej, im więcej masz indeksów w bazie danych, więc transakcje piszące do wielu indeksowanych tabel bywają wolniejsze. Pytania o transakcje na rozmowie omawiamy w pytaniach rekrutacyjnych z baz danych i SQL.

Jak zacząć używać transakcji w swoim kodzie?

  1. Znajdź operacje, które muszą się udać razem (np. dwa konta, zamówienie i jego pozycje).
  2. Owiń je w jedną transakcję (BEGIN ... COMMIT, a w kodzie blok with lub odpowiednik w Twoim ORM-ie).
  3. Obsłuż błąd i zrób ROLLBACK, zamiast zostawiać połowiczne zmiany.
  4. Przygotuj się na ponowienie po konflikcie (np. TransientTransactionError w MongoDB).
  5. Sprawdź domyślny poziom izolacji w swojej bazie i zdecyduj, czy wystarcza.

Uwaga mentora: na rozmowie rekrutacyjnej pytanie o ACID najlepiej obronić jednym przykładem. Opowiedz o przelewie: dwa zapisy, błąd po pierwszym i ROLLBACK. Jeśli dodasz, że znasz domyślny poziom izolacji w bazie, której używasz, pokażesz, że rozumiesz ją w praktyce.

Masz pytanie do artykułu? Chcesz zgłosić błąd?

Pytaj ogólnie o temat artykułu albo napisz, co poprawić. Jeśli chcesz omówić swój konkretny przypadek, umów się na rozmowę lub . Ze względów bezpieczeństwa nie przeglądamy ani nie publikujemy żadnych linków. Wiadomości z linkami nie są zapisywane. Limit: 2 pytania na godzinę.

Wyślemy na niego link do potwierdzenia pytania i odpowiedź.

Ostateczną decyzję o opublikowaniu pytania podejmuje administrator.

Konsultacja i warsztaty devmentor.pl

Masz pytania?

Partnerzy

Firmy, z którymi współpracujemy

To partnerzy odpowiedzialni za staże po naszych kursach. Organizują je dla najlepszych absolwentów.

Zobacz wszystkich partnerów →
  • VR Medical
  • Sophona
  • Robot Force